strona gwna   |   mapa strony   |   bilety   |   Kontakt   |   kontakt old

Newsletter

Chcesz otrzymywa newsy? Zapisz si!



Biuletyn Informacji Publicznej

ePUAP



16.11 (sobota) godz. 18.30


Teatr @ Konesera- Festiwal Sztuki Teatru

"Antygona" Teatr Nowy im. K. Dejmka w odzi

reyseria: Marcin Liber

obsada: Dominika Biernat, Monika Buchowiec, Beata Kolak, Agnieszka Kwietniewska, Gracjan Kielar, Piotr Trojan, Bartosz Turzyski, Patryk Zwoliski

chr: Wojciech Bartoszek, Marek Cichucki, Wojciech Droszczyski, ukasz Gosawski, Artur Gotz, Jerzy Krasu, Micha Kruk, Wojciech Oleksiewicz, Krzysztof Pyziak, Piotr Seweryski

"Antygona" wyrniona zostaa Zot Mask za najlepszy spektakl w sezonie 2012/2013

 

Rafa Ziba

Ceremonie aobne

Ruchome okno

Dramaturg zdecydowa doczy do tekstu Sofoklesa partie tekstu mwionego ?prywatnie?, a nie podawanego ze sceny. W pierwszym odruchu chcemy zabieg ten potraktowa jako modny, postteatralny chwyt. Ot, eby nie byo tak tradycyjnie, tylko nowoczenie. Szybko okazuje si jednak, i w ten sposb, za spraw zrnicowania jzyka, mamy przed sob dwa wiaty sceniczne. Biegn one po spou przez czas trwania spektaklu, splataj si ze sob, przecinaj. Ten ?prywatny? wiat ma na celu skomentowanie tego ?oficjalnego?, uzasadnienia go wobec pozateatralnej wspczesnoci, ktra, zgodnie ze spostrzeeniami Ortegi y Gasseta, nie chce si dowiadywa i uczy, ale za to roci sobie prawo do wydawania opinii i orzekaniu o tym, co staje si jej udziaem. Ale nie tylko ch uczynienia tekstu Sofoklesa bardziej atwiej przyswajalnym dla wspczesnej widowni przywiecaa dramaturgowi, kiedy dopisywa kolejne sceny do antycznej tragedii. Dziki moliwoci mwienia wasnymi sowami, mogy si nam pokaza w innym wymiarze. Znamy wszak teori mikrokosmosu scenicznego i makrokosmosu dramatycznego. Przyjmujemy w niej, e to, co widzimy na scenie, jest wycinkiem szerszego, komplementarnego i skoczonego wiata. Scena jest jak gdyby oknem, przez ktry moemy ten wiat oglda. A to, co si na niej dzieje, jest wynikiem relacji i si dziaajcych w znacznie szerzej zakrelonej przestrzeni. Akcja dramatu ma swoja przedakcj, skutkiem ktrej miedzy innymi s wydarzenia obserwowane przez nas, gdy siedzimy na widowni w teatrze. I one s dla nas, przynajmniej w zaoeniu, najistotniejsze. Nie obchodzi nas, czy Kreon bra tego dnia kpiel, ani jaki jest jego pogld na budow wszechwiata. To wszystko znajduje si poza kadrem, poza oknem, przez ktre zagldamy, przygldajc si temu, co przydarza si jemu, Antygonie i innym bohaterom dramatu. Czasami jednak rama owego okna zdaje si by troch za wska. Od wielu lat chtnie przyjmujemy zabiegi dramaturgw, ktrzy usiuj poszerzy ja dla nas, czy wrcz przesun j w inny punkt wszechwiata dramatycznego tak, abymy znan przez nas historie mogli obejrze z cakiem innej perspektywy. Tak dzieje si i tu.

W pewnym momencie Antygona, grana przez Agnieszk Kwietniewsk, mwi o tym, e chciaaby by normaln dziewczyn, a nie postaci z tragedii: ?nie pragn wzniosoci, tylko normalnoci?. Nie rozmija si to z reszt z intencja Sofoklesa, skoro i on w swoim tekcie wskazuje na to, i Antygona jest mod dziewczyn, ktra nie zaznaa jeszcze mioci. Owa modo i niewinno ma podkreli odwag, z jaka przeciwstawia si wadzy. Jak to wychodzi w wersji Marcina Cecko? Jedyn, a jednak znaczc, rnic jest to, i jego Antygona ma pen wiadomo swojej wagi, jak zajmuje nie tylko jako centralna posta tragedii, ale jako symbol walki z politycznym uciskiem. Nie czuje si w gruncie rzeczy na siach, aby dwiga tak odpowiedzialno. Jest normaln dziewczyn i wanie tak widzimy j w tych momentach, gdy kadr scenicznego mikrokosmosu rozszerza si i moemy zobaczy j w sytuacjach niezobowizujcych do wzniosoci ? nieco zwariowan, zakochan w Hajmonie, nastolatk, lubic przekomarza si ze swoja siostr, Ismen. Nie zmienia jednak to faktu, i zdaje sobie spraw ze swoich decyzji i z tego, z jakimi konsekwencjami w ich wyniku si spotka.

Ambiwalentna tre

Przekaz spektaklu Marcina Libera jest za razem nowoczesny i konserwatywny. W sferze inscenizacyjnej reyser z pen swobod dekonstruuje materi tragedii Sofoklesa. Wida to ju w pierwszej scenie, kiedy Antygona i Ismena rozmawiaj o tym, e skoczya si wojna i ycie powraca do normy. Antygona ju wtedy zdaje sobie spraw, i dla niej nie oznacza to bynajmniej pozytywnego rozwoju wydarze. Dla obywateli Teb zapewne rwnie, cho nie w tak brutalnym wymiarze. Jednak ju pierwsze decyzje nowej wadzy wiadcz o tym, e oto nastpuje czas dyktatury. Nowoczesna jest scenografia ? pusta przestrze wyklejona srebrn foli z polietylenow kurtyn zadrukowan tekstem Antygony, dyskotekowe kule zjedajce z gry jak ironiczny, ale rwnie i wzruszajcy znak opieki bogw. Co jakby niebo pochylajce si nad bohaterk, ktra bynajmniej bohaterk by nie chce. Nowoczesna jest i scenografia: wystylizowane mundury urzdnikw pastwowych, wspczesne suknie i pierzasto-falbankowy kostium gwnej aktorki kojarzcy si troch z balow sukni, troch z puchem pisklcia, na ktry nacignita jest bkitna baweniana bluza z kapturem. Punkowo-dworski strj. Nowoczesne jest te i obrazowanie: gra aktorw czstokro dublowana zostaje, zastpowana bd multiplifikowana przez obraz z ekranw rozmieszczonych po obu bokach sceny, a take z tyu. W jednej ze scen Hajmon, zamiast naplu Kreonowi w twarz, pluje w obiektyw kamery, tak, i glut liny jest widoczny, powikszony przez ekrany, niemoliwy do pominicia wzrokiem, widz na moment staje si Kreonem, ktremu syn okazuje publiczn pogard. Nowoczesna jest take gra aktorw. Jedn z gwnych czci przedstawienia jest wieszczenie Tejrezjasza. Monika Buchowiec uczynia z tej sceny may monodram. Podobnie, grajcy Tanatosa, Patryk Zwoliski, zbudowa na swoim emploi mroczn posta, nie biorc bezporedniego udziau w akcji, cho zarazem nie dajc si w aden sposb zredukowa do drugiego planu. C jest wic konserwatywne?

Przedustawny ad

W rozmowie z Kreonem, ju sowami Sofoklesa, zarzuca aktualnemu krlowi Teb naduycia wadzy, argumentujc, i wadza krlewska nie moe stan ponad prawami wynikajcymi z natury i ustale bogw. Nie Zeus przecie obwieci to prawo, ni wola Diki, [?], a nie mniemaam, by ukaz twj ostry tyle mia wagi i siy w czowieku, aby mg ama wite prawa boe,? O co wic tak naprawd walczy Antygona? Pragnie, aby wyj z roli bohaterki, a jednak podejmuje si czynu, ktry j w tej roli utwierdzi. Pomimo swojego sprzeciwu wobec faktu, i historia ludzkoci to historia mierci i pogrzebw, sama grzebie zmarego ? i w rezultacie tego ? sama zostaje na mier skazana. Z tego, co mwi do Kreona, wynika, e nie wierzy w ludzkie ?widzimisi? jako moc porzdkujc wiat. Nowy wadca Teb uzurpuje sobie prawa, ktrych nie posiada, ani on ani adna wadza, a jej gest jest aktem obywatelskiego nieposuszestwa majcym na celu wskazanie waciwych granic, przywrcenie waciwego porzdku. Pod wpywem tego gestu Posuszestwa odmawiaj rwnie i inni, w tym syn Kreona, Hajmon. W wiecie spektaklu wybucha zadyma, zamieszki, prawie takie jak niedawny czas temu w wiecie rzeczywistym na ulicach Aten. Cay jej los, zbudowany na scenie Teatru Nowego w odzi, zdaje si by cakiem spjnym komunikatem: s sprawy waniejsze, ni kaprysy wadzy, a nawet ni prywatne pragnienie mioci. Z reszt nieprawd jest, e pragnienie mioci si nie spenia. Po prostu nie wyglda tak, jakbymy tego oczekiwali.

Przyjd o mierci, siostro snu

Scena, w ktrej Hajmon skada Antygon do grobu jest jedn z najbardziej przejmujcych w spektaklu Libera. Gwna bohaterka najzwyczajniej boi si mierci ze wszystkimi jej konsekwencjami: niebytem, rozkadem, samotnoci. Dlatego te stara si j w miar moliwoci oddali. Jak skazaniec przecigajcy czas wypalenia ostatniego papierosa. Hajmon czule i cierpliwie pomaga jej ? uspakaja, rozmawia, gaszcze. Te proste gesty w zestawieniu z prostot lku Antygony, robi niezwykle silne wraenie, e wanie oto spenia si ich zwizek, e rozkwita, aby momentalnie zwidn, odej, zasn. Hajmon z reszt zaraz po tym jak zamyka wieko trumny Antygony sam mwi, i czuje si stary i na naszych oczach z modego chopca, zamienia si w zgrzybiaego starca, ktrego Tanatos wywozi wzkiem inwalidzkim poza scen, do Hadesu. Oczywicie mier gwnych bohaterw to wcale nie koniec.

Katharsis!!!

To, co wydawaoby si w tragedii antycznej najwaniejsze, zostao w spektaklu Libera waciwie tylko wzmiankowane, cho zarazem trudno o wiksz dosadno w obrazowaniu, w energii, w dynamice zbudowanej na t okazj sceny. Na czym polega ten paradoks? Wedle wspczesnych kontynuatorw myli Arystotelesa, katharsis jest elementem zawartym w fabule tragedii. Oczyszczenie polega na tym, i nakrelone w niej wtki, perypetie, znajduj swoje rozwizania, a zatem i losy postaci, o ktrych dana tragedia opowiada, znajduj swj cel i sens. Mona zoliwie powiedzie, e celem postaci tragicznej jest mier. ?Krew i mio, krew i retoryka [?] Krew jest obowizkowa? ? ironizowa Tom Stoppard. Zarazem tragedia zawsze jest metaforyczna przypowieci, wic i to, o czym opowiada, znajduje si po czci poza fabu, w nas samych. Ten, kto bdzie chcia si doszuka oczyszczenia w samej fabule dzkiego przedstawienia, bdzie zawiedziony. Otrzyma natomiast wietn scen z Bartoszem Turzyskim w roli gwnej. C on w niej robi? Waciwie nic: stoi przy mikrofonie i krzyczy. Ale to w zupenoci wystarczy; krzyczy, wic opowiada o kolejnych zgonach, o tym, jak kolejne postacie odchodz w niebyt. Dziaanie odbywa si w tle. Krew i retoryka.

Ale sensu dzkiej Antygony to nie wyczerpuje. Zgony wanych postaci wyznaczaj cezury epok czciej ni narodziny. Nie wiemy, kiedy i gdzie urodzi si Attyla, za to wiemy, kiedy i gdzie umar. Narodziny Juliusza Cezara nie zmieniy wiata, za to jego zgon ? niewtpliwie. Los Antygony i wypadki, ktre na niego wpyny s niezwykle non metafor Historii. I to tym bardziej, e jest ona postaci mityczn, czyli, zdawaoby si, na wskro papierow. Jej nieukorzenienie w realnym wiecie tylko podkrela uniwersalny wymiar sprawy.

Duch Dejmka

Nic dziwnego, e ten spektakl powsta w dzkim Teatrze Nowym im. Kazimierza Dejmka. Historycyzm oraz zaangaowanie spoeczne stanowiy fundamenty owej sceny. Tworzy to kontekst, ktry powoduje, e wszystkie powstajce na niej spektakle s postrzegane pod tym ktem. Tak byo, gdy grano tu Ciemnoci kryj ziemi, gdy wystawiano Obron Sokratesa i jest tak obecnie. By moe, gdyby Dejmek tworzy w dzisiejszych czasach uywaby wanie takiego jzyka teatralnego, jakim posuguje si Marcin Liber. Nic wic dziwnego, e jeszcze przed premier Antygony emocjonowano si prbujc wrcz dopisywa rne sensy temu przedstawieniu, zanim w ogle pokazano je widowni. Czekano na aktualne aluzje do politycznej rzeczywistoci. Tymczasem otrzymano mdr opowie o trwaniu w Historii, o tragicznym, wspcierpicym (lecz i wspkochajcym) uczestnictwie w nie koczcych si ceremoniach pogrzebowych zachodniej cywilizacji.


{

 
logo_silesia_region
Firma 3+ belfegor_tekst logo
W celu uczynienia strony internetowej bardziej użyteczną i funkcjonalną, używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies. Korzystanie z serwisu jest równoznaczne
ze zgodą użytkownika na ich stosowanie. Dowiedz się więcej lub zmień ustawienia plików cookies.